İş Sağlığı ve Güvenliği Nedir?
İş sağlığı ve güvenliği kavramı son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan birisidir. İş sağlığı ve iş güvenliği olmak üzere iki kısımda incelemek mümkün olacak. Bu kavramların tanımını yapmadan önce sağlık ve güvenlik kavramlarını iyi bilmek yararlı olur.
Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) yapmış olduğu tanıma göre sağlık; fiziksel, ruhsal ve sosyal açılardan tam bir iyilik hali olarak tanımlanır. Daha açık bir ifade ile bir bireyin sağlıklı olması demektir. Sağlıklı olmaktan kasıt da sadece fiziki olarak değil; hem ruhsal hem de sosyal açıdan tam olarak; bir iyilik hali demektir. Sağlık tanımından yola çıkarak iş sağlığı kavramına bakıldığında, işçinin çalıştığı işyerinde fiziksel, ruhsal ve sosyal olarak iyilik hali içinde olması demektir. İş sağlığının etkileri işçi ile etkileşim halinde olan her bireye yansıdığı için geniş bir alanına sahiptir.
WHO ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) karma komisyonuna göre; İş sağlığı her meslekteki işçilerin fiziksel, ruhsal ve sosyal iyiliklerini en üst düzeyde korur ve geliştirir. Aynı zamanda işçilerin çalışma koşullarından ötürü sağlıklarını kaybetmelerinin önlenmesini sağlar. İşçilerin işyerindeki sağlığa zararlı faktörlerden kaynaklanan risklerden korunmasını; işçinin fiziksel ve psikolojik donanımına uygun işte çalışmasının sağlanmasını ve özetle işin insana uyarlanmasını ve her bir insanın işine adapte olmasına katkıda bulunur.
İş güvenliğine ilişkin kaynaklarda çeşitli tanımlara rastlanılmaktadır. Öncelikle güvenlik kavramına bakıldığında, Bir şey zararlı ve riskli değil ise, güvenli olduğu söylenebilir. Fakat bu yetersiz bir durumdur. Bu tanımın yerine, güvenlik bir değer yargısı olarak algılanmalıdır. Bir makinede veya eylemde yaralanma riskinin kabul edilebilir düzeyde olduğu düşünülüyor ise, bu makine ve eylem güvenli olarak görülmelidir” . İş güvenliği ise; bir işin yapılması anında çalışan bireylerin karşılaştığı tehlikelerin ortadan kaldırılmasını veya en aza indirilmesi konusunda teknik önlemleri barındıran bir kavramdır. İş güvenliği kavramı, çalışma ortamına ilişkin önlemleri içerir. İş güvenliği, çalışanların işyerinde kullanılan teknik donanımlara karşı korumayı ifade eder. Bu anlamda işyerinde kullanılan donanımlardan doğabilecek risklerin tespiti ve bunlardan nasıl korunulacağı ile ilgilidir.
İş Güvenliği Uzmanı Kimdir?
Usul ve esasları yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, teknik elemanı ifade eder.
İş Güvenliği Uzmanları görev alabildikleri tehlike grubuna göre 3 sınıfa ayrılırlar.
- Çok tehlikeli iş yerlerine atanabilmek için A Sınıfı
- Tehlikeli iş yerlerine atanabilmek için en az B Sınıfı
- Az Tehlikeli iş yerlerine atanabilmek için en az C Sınıfı
İSG uzmanı olmak gerekir.
İş Güvenliği Eğitimleri
Eğitim bireyin yaşamını idame edebilmesi için sahip olması gereken davranışları kazandığı ve bu davranışların oluşumunda sahip olduğu yeteneklere göre aktif rol aldığı ve alacağı yaşam boyu devam eden sistemli öğrenmedir.
İş sağlığı ve güvenliği eğitimi iş verimliliğini arttırmada ve işyerlerinde güvenli bir çalışma ortamının oluşturulmasında çok önemli rol oynamaktadır.
İş sağlığı ve güvenliği eğitiminin amacı, işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir ortamı temin etmek, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını azaltmaktır. Ayrıca çalışanları yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek, onların karşı karşıya bulundukları mesleki riskler ile bu risklere karşı alınması gereken tedbirleri öğretmek ve uygulanmasını sağlamakla beraber iş sağlığı ve güvenliği bilinci oluşturarak uygun davranışları katılımcılara kazandırmaktır.
İş Güvenliği Eğitimleri, İSG Uzmanlarının görev alabilecekleri tehlike sınıfında olduğu gibi 3 sınıfa ayrılmıştır.
İSG Uzmanı olmak isteyenlerin öncelikle;
İş Güvenliği Uzmanlarının alacakları görev gereği teknik bilgi ve becerilere ihtiyaçları vardır. Bu nedenle İSG Uzmanı olacaklarda teknik bilgi ve becerinin üst düzeyde olduğu bölümlerden seçilir. Bu bölümler ise Çalışma Bakanlığı tarafından;
- Mimarlık Fakültelerinin Tüm Bölümleri
- Mühendislik Fakültelerinin Tüm Bölümleri
- Teknik Eğitim Fakültelerinin Tüm Bölümleri
- Fen Edebiyat Fakültelerinin Fizik, Kimya, Biyoloji Bölümleri
- Güzel Sanatlar Fakültelerinin İç mimarlık Bölümü
- Yüksek Okulların İSG Bölüm ve Programı mezunları
şeklinde belirlenmiştir. Bu bölüm ve programların haricindeki diplomalar bakanlıkça kabul edilmez.
İSG eğitimlerinin tümü Çalışma Bakanlığı tarafından belirlenir.
90 Saat Asenkron / Offline Eğitimler: Bu eğitimler belirli saatler içerisine sınırlandırılmamış derslerdir.
90 Saat Senkron / Online Eğitimler: Bu eğitimler ise, canlı olarak, eş zamanlı, yapılan bu dersler gün içinde maksimum 6 saat olacak şekilde gerçekleştirilir.
Küçük Bir Uyarı: Bu eğitimler pandemi öncesinde örgün eğitim programı ile gerçekleştirilirken; pandemi döneminde örgün eğitimler online eğitim sistemine dönüştürülmüştür.
40 Saat Staj / Uygulama Eğitimleri: İş güvenliği hizmeti alan iş yerlerinde iş güvenliği uzmanlarının rehberliğinde gerçekleştirilir.
İSG Sınavları
İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, denetimleri Çalışma Bakanlığı tarafından yapıldığı gibi İSG Sınavları da Çalışma Bakanlığı tarafından yapılır veya görevlendirme ile başka kurum tarafından yapılması sağlanır. İSG Sınavları günümüzde Çalışma Bakanlığının görevlendirmesi ile ÖSYM tarafından belli sınav merkezlerinde yapılır.
İş güvenliği sınavları ÖSYM tarafından yılda iki defa gerçekleştirilir. Katılımcıların bu sınavlarda başarılı sayılabilmeleri için 50 soruluk testte en az 35 soruyu doğru cevaplandırarak 70 puan ve üzeri ( her doğru cevap 2 puan olarak değerlendirilir.) almaları gerekir.
İş Güvenliği Uzmanları Sertifikalandırma İşlemleri
İSG Sınavlarına girerek başarılı olan adaylara sertifikaları Çalışma Bakanlığı tarafından verilir. Adaylar sınavda yeterli puanı almaları halinde sertifika harcını yatırıp; Çalışma Bakanlığı İSG Katip programından ‘‘ sertifika işlemlerini ’’ gerçekleştirdikten sonra ilgili bakanlık tarafından sertifikaları sisteme online olarak işlenir. İş güvenliği uzmanları posta yoluyla tekrar belge gönderilmesine gerek kalmadan İSG Profesyoneli olarak hizmet vermeye başlayabilirler.
İş Güvenliği Uzmanlığında Sınıflar Arası Geçiş Nasıl Sağlanır?
İş güvenliği sertifikalandırması yukarıda bahsettiğimiz adımlarla gerçekleştirilir. İSG Uzmanlığı C Sınıfı Uzmanlık ile başlar.
İSG C Sınıfı Uzmanlar tam zamanlı 3 yıl tam zamanlı çalışmaları halinde B Sınıfı İSG uzmanlığı eğitimi alıp; B Sınıfı İSG Uzmanlığı sınavında da başarılı olmaları halinde bir üst sınıfa yükselebilirler.
İSG B Sınıfı Uzmanlar tam zamanlı 4 yıl tam zamanlı çalışmaları halinde A Sınıfı İSG uzmanlığı eğitimi alıp; A Sınıfı İSG Uzmanlığı sınavında da başarılı olmaları halinde bir üst sınıfa yükselebilirler.
